mobi facebook

Soja czy aby na pewno zdrowa?

Ostatnimi laty soja stała się popularnym elementem kuchni wegetariańskiej. Wykorzystuje się ją także jako paszę oraz dodatek do produktów spożywczych. Wokół tej rośliny narosło sporo kontrowersji. Część naukowców twierdzi, iż ze względu na zawartość fitoestrogenów ma ona pozytywny wpływ na ochronę organizmu przed nowotworami piersi i prostaty oraz zmniejsza negatywne konsekwencje andropauzy u mężczyzn i menopauzy u kobiet. Inni wskazują na jej szkodliwy wpływ na płodność mężczyzn oraz prawdopodobny wpływ na zwiększoną zachorowalność na kilka rodzajów nowotworów wśród Azjatów spożywających większe ilości soi.

Wartość odżywcza i skład chemiczny soi

Soja

Soja jest bogatym źródłem witamin z grupy B, takich jak: B1 (tiamina), B2 (ryboflawina), B5, B6, B7 (biotyna), B9 (kwas foliowy). Jest też zasobna w cholinę oraz inozytol. Z pozostałych zawiera witaminę B3 (niacyna), C, A, D oraz E.

Ze związków mineralnych soja obfituje w magnez, mangan, fosfor. W mniejszym stopniu zawiera wapń, potas, żelazo, cynk.

Główne związki fitochemiczne występujące w soi to substancje z grupy flawonoidów zwane izoflawonami: genisteina oraz daidzeina. Wprawdzie znajdują się one także w innych warzywach, na przykład w groszku, ale tylko spożywanie soi pozwala dostarczyć organizmowi ilość wystarczającą do osiągniecia efektu zdrowotnego. Zawiera też glikozydy z grupy saponin.

Soja jest bardzo zasobna w błonnik, który reguluje pracę jelit, zapobiegając zaparciom. Zawiera duże ilości tłuszczów nienasyconych stanowiących 20% masy ziarna, z których tłoczy się olej sojowy. Jest bogata w lecytynę, którą wykorzystuje się w przemyśle spożywczym.

Zawiera tioglikozydy oraz kwas fitynowy, które w nadmiaże mogą być szkodliwe dla naszego zdrowia.

Wartość energetyczna w 100 g suchych ziaren soi dostarcza organizmowi 385 kcal.

Pozytywny wpływ soi na organizm człowieka

Soja jako roślina motylkowa jest bardzo bogata w białko. Zawiera go aż około 40 g na 100 g świeżej masy, co jak na roślinę stanowi wyjątkowo dużą ilość. Spotkać się jednak można z doniesieniami, że pod względem żywieniowym jest to białko niepełnowartościowe.

Spożywanie soi zmniejsza ryzyko wystąpienia raka piersi. Na związek między liczbą zachorowań na ten nowotwór, a jedzeniem soi po raz pierwszy zwrócono uwagę w wyniku badań przeprowadzonych w Singapurze. Podczas ich trwania kobiety w wieku poprzedzającym menopauzę spożywały zwiększone ilości tej rośliny, co ograniczało zachorowalność na tę formę nowotworu. Działanie izoflawonów zawartych w soi powoduje zahamowanie podziałów komórkowych oraz niekorzystnego procesu powstawania naczyń krwionośnych dostarczających pokarmu komórkom rakowym. U mężczyzn jedzących tę roślinę w okresie andropauzy zaobserwować można zmniejszenie ryzyka wystąpienia raka prostaty. Dotyczy to spożywania zarówno kiełków sojowych, jak i mleka sojowego, miso czy tofu. Wśród kobiet dalekiego wschodu odsetek zachorowań na nowotwory piersi jest bardzo mały w przeciwieństwie do Amerykanek i mieszkanek Europy Zachodniej. Może być to jednak spowodowane całościowym działaniem diety azjatyckiej, niekoniecznie samym tylko spożyciem soi.

Spożywanie tej rośliny jest wskazane dla kobiet, które zbliżają się do okresu menopauzy (klimakterium), ponieważ łagodzi niekorzystne objawy okresu przekwitania. Na lepsze samopoczucie pań w trakcie i po menopauzie wpływają fitoestrogeny sojowe które, tak samo jak hormony płciowe, regulują gospodarkę hormonalną organizmu. Kobiety spożywające soję oraz produkty sojowe w okresie menopauzy rzadziej skarżą się na dokuczliwe uderzenia gorąca, zimne poty, nadwrażliwość, czy nerwowość.

Niektóre badania wskazują, że soja może być jednym z wielu czynników zmniejszających ryzyko zachorowania na miażdżycę. Stwierdzono, iż jest ona pomocna w obniżaniu poziomu "złego" cholesterolu frakcji LDL (lipoproteiny o niskiej gęstości), bez jednoczesnego obniżenia "dobrego" cholesterolu frakcji HDL (lipoproteiny o wysokiej gęstości).

Działanie niepożądane

soja

Spożywanie przez mężczyzn dużej ilości soi powoduje zmniejszenie zawartości plemników w nasieniu. Jest to związane z przyjmowaniem fitoestrogenów o budowie zbliżonej do hormonów żeńskich, co upośledza w działaniu hormony męskie. Problem tego typu występuje u świń, które w dużej ilości przyjmują mieszanki kukurydziano-sojowe jako paszę.

Pojawiły się też doniesienia o właściwościach rakotwórczych soi właśnie ze względu na obecność izoflawonów w niesfermentowanych produktach sojowych. Estradiol wpływa na zwiększenie podziałów komórkowych. Izoflawony mają działanie zbliżone do estradiolu, powodując powstanie w narządach kobiecych rozrost tkanek nowotworowych.

Soja powoduje też zmniejszenie czynności tarczycy. Jest to spowodowane zmniejszeniem przyswajania jodu z pokarmu wywołane przez tioglikozydy. Jednak inne badania naukowe nie potwierdzają tego typu hipotez. Problem ten mogą mieć osoby spożywające w swojej diecie bardzo mało jodu oraz małe dzieci karmione mlekiem sojowym otrzymywanym z mąki sojowej.

Produkty sojowe podobnie jak mleko mogą powodować alergie zwłaszcza u małych dzieci. Objawami nietolerancji białek sojowych są przede wszystkim: biegunka, wymioty, utrata apetytu, a także gorączka. Poza tym naukowcy odkryli niedawno, że mleko sojowe może mieć także szkodliwy wpływ na zęby.

Soja zawiera kwas fitynowy, który ma zdolność wiązania minerałów takich jak wapń, magnez, żelazo, cynk, mangan, co skutkuje zmniejszeniem ich wchłaniania do organizmu z przewodu pokarmowego.

Dodatkową kontrowersję wprowadza fakt, iż większość światowych upraw to uprawy genetycznie modyfikowane (GMO).

Inne uwagi

Soja jest obecna w bardzo dużej ilości różnego rodzaju produktów spożywczych. Można ją znaleźć w majonezie, płatkach śniadaniowych, fast foodach. Ze względu na dużą zawartość białka oraz możliwość wiązania wody, soja świetnie nadaje się jako zapychacz do wszelkiego rodzaju mięs oraz wędlin. Dlatego, aby ograniczyć spożycie produktów sojowych, najlepiej jest kupować jak najmniej produktów przetworzonych, a jak najwięcej produktów naturalnych nieprzetworzonych.

Sposób spożywania

Istnieje wiele rodzajów produktów sojowych: skiełkowane nasiona soi, mąka sojowa, mleko sojowe, tofu, kotlety sojowe, olej sojowy, sos sojowy, miso itp. Jeśli chodzi o nasiona oraz inne produkty z soi niesfermentowanej, nie można ich spożywać w ilości większej niż 50 g dziennie. Chińczycy i Japończycy jedzą soję jako dodatek do posiłków (około 20 g dziennie), a nie jako jedno z dań głównych, tak jak ma to często miejsce w cywilizacji zachodniej.

Jeśli ktoś koniecznie chce spożywać soję w postaci surowej np. jako źródło estradiolu to należy z diety wyeliminować produkty przetworzone, które wbrew pozorom potrafią być bardzo bogate w soję lub białko sojowe.

Z uwagi na liczne kontrowersje oraz sprzeczności związane z wpływem soi na organizm człowieka zostaną one szerzej opisane po głębszym przeanalizowaniu literatury naukowej.

Informacje ogólne

soja

Soja (Glycine Willd) jest rośliną jednoroczną należącą do rodziny warzyw strączkowych (in. bobowatych, motylkowatych). Cechą tych roślin, jest zdolność wykorzystywania azotu z powietrza dzięki symbiozie z bakteriami glebowymi. Dorasta do 1 metra wysokości, Kwiaty o barwie fioletowej. Częścią jadalną rośliny są nasiona zamknięte w szorstko owłosionych strąkach. Każdy strąk zawiera od 1 do 4 nasion. Są one małe, owalne i mają różnorodne zabarwienie od żółtego poprzez brunatne i zielone do czarnego. Uprawa soi upowszechniła się około trzech tysięcy lat temu w Mandżurii, w północno-wschodnich Chinach w epoce panowania dynastii Zhou (1122-256 p.n.e.). W tamtych czasach uchodziła ona za jedno z pięciu świętych zbóż, obok jęczmienia, pszenicy, prosa i ryżu. Pierwszymi uzyskiwanymi z niej pokarmami były miso, potem pojawiło się tofu. Uprawa tego zboża i technologia jego fermentacji stopniowo rozprzestrzeniły się na południe Chin, a następnie dotarły do Korei, Japonii i krajów Azji Południowo-Wschodniej. Dotychczas soja i jej pochodne są integralnym składnikiem tradycyjnej diety azjatyckiej. Potrawy z soi chętnie jadają zarówno Japończycy, jak i Chińczycy czy Indonezyjczycy. Na zachodzie popularna jest jedynie wśród wegetarian. Typowymi produktami sojowymi są : surowe ziarna, mąka sojowa, kasza sojowa, makaron sojowy, miso, sos sojowy, prażone ziarna soi, tofu, mleko sojowe, kotlety sojowe, flaki sojowe. Preparaty z soi dodawane są do różnych przetworów, m.in. konserw mięsnych czy wędlin ponieważ dodatek soi podnosi ich wartości odżywcze. Największymi światowymi producentami tej rośliny są Stany Zjednoczone, Brazylia, Argentyna i Chiny.

Literatura

1. Beliveau R., Gingers D. Dieta w walce z rakiem. Delta,
2. Aparicio I., Cuenca A., Villanueva-Suárez M., Zapata-Revilla M. 2008 Soybean, a promising health source. Nutr Hosp.23(4):305-312
3. Nowak 2011 A. Nasiona soi zwyczajnej - cenny surowiec dietetyczny i leczniczy. Kosmos - Problemy Nauk Biologicznych. 60;1-2(290-291):179-187

Źródła internetowe

1. http://en.wikipedia.org
2. http://www.modr.pl/sub.php?mb=126&t=399
3. Wiem co jem wiem co kupuję - soja
4. http://kuchnia.wp.pl/zyj-zdrowo/health/1344/2/1/kontrowersyjna-soja.html
5. http://www.dobrametoda.com/ARTYKULY/artykuly-prawdaosoi.htm
6. http://medtube.pl/tribune-pl/2011/08/soja-nie-lagodzi-objawow-menopauzy/
7. http://tarczyca.edu.pl/2011/08/06/niedoczynnosc-tarczycy-%E2%80%93-dieta-leczenie-joga-hormonalna/

Zdjęcia

1. http://www.sunclaradee.net/
2. http://www.mixerplanet.com/wp-content/uploads/2013/10/soia.jpg
3. http://www.sifalibitkilersitesi.com/bitkisel-tedavi-2/menapoz-donemi-bitkiler-ile-daha-kolay/