mobi facebook

Żywność funkcjonalna

Rynek żywności funkcjonalnej rozwija się coraz prężniej. Zauważyć można coraz większe zainteresowanie i popyt na tego typu produkty. Czym jest więc żywność funkcjonalna i jaki ma tak naprawdę wpływ na nasz organizm?

Pojęcie żywności funkcjonalnej określane jest różnie, a stworzenie dobrej definicji jest trudne, biorąc pod uwagę rozmaitość produktów żywności, które w przyszłości mogą być żywnością funkcjonalną, oraz bogactwo różnych składników funkcjonalnych poprawiających stan zdrowia lub działających profilaktycznie.

Koncepcja żywności funkcjonalnej wywodzi się z tradycji filozoficznej Wschodu, gdzie nie ma ewidentnej różnicy pomiędzy lekami a żywnością. Oryginalna definicja po raz pierwszy została opracowana w Japonii w latach 80. XX w., gdzie została scharakteryzowana jako żywność o określonym zastosowaniu zdrowotnym (FOSHU - Food for Specila Health Uses).

W Europie żywność funkcjonalna została zdefiniowana w ramach programu badawczego FUFOSE (Functional Food Science in Europe) jako żywność, która ma naukowo udowodniony korzystny wpływ na jedną lub wiele funkcji organizmu ponad ten, który wynika z obecności w niej składników odżywczych tradycyjnie uznawanych za niezbędne. Wpływ ten może polegać na poprawie stanu zdrowia, samopoczucia lub (i) zmniejszaniu ryzyka chorób. Dodatkowo żywność ta musi przypominać swoją postacią żywność konwencjonalną i wykazywać korzystne oddziaływanie w ilościach, których oczekuje się, że będą normalnie spożywane z dietą. Nie może być dostarczana w postaci tabletek, kapsułek czy drażetek, ale winna stanowić część składową prawidłowej diety.Większe korzyści zdrowotne tej żywności wynikają głównie z obecności w jej składzie składników bioaktywnych, wywołujących korzystny przebieg przemian metabolicznych oraz z optymalnej fizjologicznie proporcji poszczególnych składników.

Bioaktywnymi składnikami żywności, których korzystne właściwości zdrowotne zostały uznane są:

- błonnik pokarmowy,
- oligosacharydy (zwłaszcza fruktany)
- aminokwasy, peptydy, białka,
- poliole - alkohole wielowodorotlenowe,
- wielonienasycone kwasy tłuszczowe,
- witaminy i składniki mineralne,
- cholina i lecytyna,
- bakterie fermentacji mlekowej,
- stanole i sterole roślinne,
- substancje fitochemiczne

Żywność funkcjonalna jest nazywana również żywnością projektowaną do określonych potrzeb organizmu. Może to być zarówno żywność konwencjonalna, jak i modyfikowana technologicznie.

Żywność funkcjonalna w postaci tradycyjnej jest wytwarzana z reguły metodami ogólnie stosowanymi. Surowce do jej produkcji często są jednak otrzymywane ze specjalnych hodowli lub upraw, lub ze specjalnie wyselekcjonowanych hodowli lub ras, również modyfikowanych biotechnologicznie, w tym także genetycznie. Postępuje się tak zwykle w celu uzyskania optymalnej zawartości w surowcu składników pożądanych lub znacznego zmniejszenia niepożądanych.

Żywność funkcjonalną modyfikowaną technologicznie otrzymuje się zazwyczaj w wyniku:
- wzbogacania produktów powszechnie stosowanych w substancje bioaktywne np. witaminy, składniki mineralne,
- modyfikacji koncentracji naturalnych składników żywności dla wzmocnienia pożądanego działania,
- eliminacji z żywności składników zdrowotnie niepożądanych,
- stosowania zamienników składników niepożądanych (tłuszczu, cholesterolu, soli, cukru),
- poprawienia biodostępności z żywności składników odżywczych działających korzystnie,

Przy produkcji żywności funkcjonalnej jako nośniki związków bioaktywnych, wykorzystuje się te produkty, które są najczęściej kupowane i regularnie spożywane (przetwory mleczne, zbożowe, napoje owocowe, tłuszcze spożywcze). Pozwala to na systematyczne przyjmowanie określonych ilości substancji bioaktywnych. Bardzo ważne jest także możliwie równomierne rozprowadzenie dodawanych substancji w całej masie wyrobu. Przy produkcji takiej żywności powinny być przestrzegane zasady Dobrej Praktyki Produkcyjnej i systemów kontroli jakości (np. HACCP).

Pojęcie żywności funkcjonalnej jest więc bardzo szerokie, a jej podział może być różny w zależności od przyjętych kryteriów. Ze względu na rodzaj zaspokajanych przez nią potrzeb można wyróżnić żywność:

- zmniejszającą ryzyko chorób krążenia, nowotworów, osteoporozy,
- hamującą procesy starzenia,
- dietetyczną dla osób z zaburzeniami metabolizmu i trawienia,
- dla sportowców,
- dla kobiet w ciąży i karmiących,
- niemowląt,
- młodzieży w fazie intensywnego wzrostu,
- dla osób w podeszłym wieku,
- dla osób szczególnie narażonych na stres,
- wpływającą na nastrój i wydolność psychofizyczną.

Ze względu na specyficzne cechy danego wyrobu wyróżnić można natomiast żywność:

- wzbogaconą,
- niskoenergetyczną,
- wysokobłonnikową,
- probiotyczną,
- o obniżonej zawartości sodu lub cholesterolu,
- energetyzującą.

Poszczególne produkty spożywcze mogą wykazywać działanie wielokierunkowe i mogą być równocześnie zaliczane do kilku różnych grup.

żywność funkcjonalna graf

Omawiając zagadnienia żywności funkcjonalnej, warto również wspomnieć o nutraceutykach, które wiążą się bezpośrednio z ową żywnością. Nutraceutyki to określenie składnika który jest elementem wspólnym dla żywności funkcjonalnej jak i suplementów diety, i który obejmuje każdą substancję biologicznie aktywną, która może wzmacniać, osłabiać lub modyfikować funkcje fizjologiczne i metaboliczne organizmu, a tym samym oddziaływać korzystnie na organizm. Na świecie rynek żywności funkcjonalnej rozwija się w szybkim tempie. Szacuje się, że tempo jego wzrostu wynosi kilkanaście procent rocznie, a jego wartość liczy się w miliardach dolarów. Do czołówki państw należą z pewnością Japonia i Stany Zjednoczone. Również w Polsce rynek tej żywności nieustannie się poszerza i na sklepowych półkach pojawia się coraz to więcej nowych produktów.

Literatura

1. Chen Z., 2009. Anti-hypertensive Nutraceuticals and Functional Foods. J. Agric. Food Chem. 57, 4485-4499
2. Grajeta H., 2004. Żywność funkcjonalna w profilaktyce chorób układu krążenia. Adv Clin Exp Med, 13, 3, 503-510
3. Jeznach M. (red) Stan i perspektywy rozwoju rynku żywności funkcjonalnej. Wydawnictwo SGGW, Warszawa 2003.
4. Kwak N, Jukes DJ.: Functional foods Part 1: the development of a regulatory concept. Food Control 2001, 12, 99-107.
5. Libudzisz Z. Żywność funkcjonalna. Instytut Technologii Fermentacji i Mikrobiologii. Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności. Politechnika Łódzka.
6. Olęcka R., 2007. Nutraceutyki, żywność funkcjonalna-rola i bezpieczeństwo stosowania. BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. - XL, 1 - 8.
7. Saluk-Juszczak J. i in., 2010. Żywność funkcjonalna - rola nutraceutyków w profilaktyce chorób układu krążenia. Kosmos, problemy nauk biologicznych. Tom 59 Numer 3-4 (288-289) Str 527-538.
8. Świderski F. (red),1999. Żywność wygodna i żywność funkcjonalna. Wydawnictwo Naukowo-Techniczne Warszawa.
9. Raghuveer C., 2009. Consumption of functional food and our health concerns. Pak J Physiol;5(1)

Źródła internetowe

1. http://parda.w.interia.pl/029.html
2. http://www.onions-usa.org
3. http://www.nutrition-and-you.com/onion.html

Zdjęcia

1. http://www.foodnavigator-usa.com/Markets/Functional-foods-at-the-forefront-of-innovation-and-adulteration-says-USP
2. http://www.zywnoscdlazdrowia.pl/04/zywnosc.html