mobi facebook

Normy żywieniowe

Odżywianie zgodne z określonym w normach żywieniowych ma zapobiegać chorobom związanym z niedoborem energii i składników odżywczych, jak również negatywnym skutkom ich nadmiernej podaży. Normy żywienia wykorzystuje się w planowaniu posiłków i całodziennego wyżywienia w żywieniu indywidualnym oraz grupowym.

Co to są normy żywieniowe

Normy żywieniowe

Normy żywieniowe określają ilość niezbędnych składników odżywczych, które z aktualnym stanem wiedzy przyjmuje się za wystarczające dla zaspokojenia potrzeb żywieniowych praktycznie wszystkich zdrowych osób w populacji. W ich ramach muszą być organizmowi dostarczone odpowiednie ilości węglowodanów, tłuszczy, białek, witamin oraz minerałów. W ramach norm żywieniowych musi istnieć racjonalne żywienie, które oprócz odpowiedniej ilości składników odżywczych oraz energetycznych, zmniejszy dostarczanie z pożywienia do organizmu substancji szkodliwych oraz toksycznych. Odpowiednie oraz racjonalne żywienie jest w stanie zabezpieczyć nas przed licznymi chorobami cywilizacyjnymi takimi jak: nowotwory, choroby serca, cukrzyca, czy otyłość.

Normy przeznaczone są dla ludzi zdrowych i opracowywane są dla grup ludności, a nie dla poszczególnych osób. Wyraża się je w przeliczeniu na osobę i dzień z uwzględnieniem specyficznych dla wyróżnionych grup różnic w zapotrzebowaniu organizmu zależnych od wieku, płci, stanu fizjologicznego, aktywności fizycznej oraz związanych z warunkami bytowania i trybem życia. Nie muszą być one bezwarunkowo stosowane każdego dnia, lecz w okresie kilku do nawet kilkudziesięciu dni w zależności od składnika odżywczego. Normy żywienia człowieka znajdują zastosowanie w wielu dziedzinach związanych z żywnością i żywieniem, w tym przede wszystkim w:

  • ocenie stanu odżywienia na poziomie indywidualnym, grupowym i populacyjnym,
  • planowaniu posiłków i całodziennego wyżywienia w żywieniu indywidualnym oraz grupowym,
  • planowaniu i monitorowaniu podaży żywności w skali krajowej,
  • ocenie jakości żywieniowej produktów spożywczych,
  • opracowywaniu nowych produktów spożywczych,
  • tworzeniu programów edukacji żywieniowej

Historia rozwoju norm żywieniowych

Pierwsze normy żywieniowe dotyczyły tylko pojedynczych składników odżywczych. Z biegiem czasu systematycznie rozszerzano ich zakres. Zmieniano również nie tylko liczbę składników odżywczych, lecz także grupy ludności, dla których je opracowywano. W Polsce pierwsze normy żywieniowe pojawiły się w latach 50. ubiegłego wieku i zostały opracowane w Zakładzie Higieny Żywienia Państwowego. W miarę upływu lat nowelizowano je w Instytucie Żywności i Żywienia; ostatni opracowany dokument pochodzi z roku 2012.

Wybrane normy żywieniowe

GDA

GDA (Guideline Daily Amount - zalecane dzienne spożycie dla osoby dorosłej) - ilość składników odżywczych (białka, węglowodany, tłuszcze, witaminy, minerały oraz zapotrzebowanie energetyczne), które człowiek potrzebuje spożyć, aby dostarczyć 95% zapotrzebowania na dany składnik. Oznaczenie GDA jest stosowane na terenie Unii Europejskiej. Na każdym produkcie dostępnym w sklepie znajduje się informacja, jaką ilość zapotrzebowania na dany składnik odżywczy zapewnia 100 gram danego produktu. Oznaczenie to zostało ustalone ustawowo przez Parlament Europejski.

RDI dawniej RDA to skrót zalecanego dziennego spożycia stosowany na terenie Ameryki Północnej. RDA można znaleźć często jako oznaczenie normy dziennego spożycia składników odżywczych.

Średnie zapotrzebowanie dla grupy (EAR: ang. Estimated Average Requirement) - pokrywa zapotrzebowanie ok. 50% zdrowych, prawidłowo odżywionych osób wchodzących w skład grupy.

Innym oznaczeniem jest LRNI (minimalny poziom spożycia), czyli minimalna ilość składników odżywczych zapewniających przeżycie człowiekowi. Ilość ta zapewnia zapotrzebowanie w składniki oraz energię dla 2,5% populacji.

Istnieje też UL (najwyższy poziom spożycia) określający największą ilość składnika odżywczego, jaką można zjeść w czasie doby, które z dużym prawdopodobieństwem nie powoduje niekorzystnych objawów dla 97,5% populacji.

Stosowane normy żywieniowe mają na celu nie tylko poinformować o zalecanych składnikach odżywczych, ale też ochronić przed niedoborem lub nadmiarem któregoś z nich. Opracowywane w ten sposób normy żywienia są wyrażane najczęściej jako ilość niezbędnych składników odżywczych przypadających na kilogram masy ciała/dobę, bądź też - po uwzględnieniu masy ciała przyjętej dla reprezentantów wyróżnionych grup - w przeliczeniu na osobę/dobę. Poniżej przedstawione są normy żywieniowe w stosunku do różnych grup składników odżywczych obecnych w diecie w stosunku do osób pomiędzy 20 a 60 rokiem życia o średniej aktywności fizycznej.

Składowe norm żywieniowych

Według norm prawidłowego żywienia (GDA), głównym źródłem energii dla organizmu są węglowodany - około 70%. Głównie powinny nimi być węglowodany złożone. Węglowodany proste, czyli: glukoza, fruktoza, sacharoza nie powinny stanowić więcej niż 10%. Według piramidy żywienia, dziennie powinno się spożywać około 300-400 gram węglowodanów w zależności od masy ciała. Tłuszcze powinny dostarczać 15 - 20% (Tłuszcze bogate w kwasy omega-3) dziennego zapotrzebowania energetycznego, a białka tylko 10 - 15% (Ważne jest aby połowa pochodziła z żywności roślinnej.) Jednak w przypadku osób mających problemy z nadwagą podstawą piramidy żywieniowej powinny być warzywa, gdyż jeśli będą to węglowodany, osoby te nigdy nie stracą na wadze. Prawidłowe żywienie oznacza również odpowiednio częste spożywanie posiłków, czyli co 4-5 godzin. Poniższa tabela przedstawia odpowiednią ilość (względem GDA) podstawowych składników odżywczych w zależności od płci.

nutrient kobiety mężczyźni
białko 0,8 g/ kg. m. c 1,0 g/ kg. m. c.

Dzienne zapotrzebowanie na składniki odżywcze dla kobiet i mężczyzn względem kilograma masy ciała.

Normy zdrowego żywienia są różne w zależności od danych grup żywieniowych. Inne jest zapotrzebowanie na składniki żywieniowe oraz energię osób dorosłych, inne dzieci, inne osób w wieku podeszłym, jeszcze inne kobiet w ciąży. Normy żywieniowe muszą być tak dobrane, aby zapewnić wszystkie niezbędne składniki odżywcze w odpowiedniej ilości.

Literatura

1. Ciborowska H., Rudnicaka A., 2004. Dietetyka - żywienie zdrowego i chorego człowieka. PZWL, Warszawa.
2. Gawęcki J., 2010. Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
3. Gertig H., Przysławski. J., 2007. Bromatologia. Zarys nauki o żywności i żywieniu. Wydawnictwo lekarskie PZWL, Warszawa.
4. Jarosz M., 2012. Normy żywienia dla populacji polskiej - nowelizacja.
5. Jarosz M., 2010. Praktyczny podręcznik dietetyki. Instytut żywności i Żywienia, Warszawa.

Źródła internetowe

1. http://tabelekaloryczne.w.interia.pl/zapotrzebowanie.htm

Zdjęcia

1. http://wallpaperscraft.com/download/diet_centimeter_apples_kiwi_strawberry_43835/640x360
2. http://www.mars.com/poland/pl/assets/images/center-contents/gda_pl_2a.bmp
3. http://az19270.vo.msecnd.net/en-au/AU_AH_Nutrition_Basics_Button_Bank.jpg