mobi facebook

Probiotyki

Probiotyki są żywymi szczepami określonych mikroorganizmów, które podawane w odpowiednich ilościach mają korzystny wpływ na zdrowie człowieka. Działanie probiotyków jest wielokierunkowe, dzięki czemu są one dziś szeroko wykorzystywane.

Co to są probiotyki

Probiotyki

Termin probiotyk w bezpośrednim tłumaczeniu z języka greckiego oznacza "dla życia" (pro - dla, bios - życie). Określa on żywe mikroorganizmy, głównie bakterie, które po zastosowaniu w odpowiednich ilościach wpływają na mikroflorę organizmu gospodarza i wywierają korzystne działanie zdrowotne.

Aby organizm mógł być uznany za probiotyczny, musi on spełnić szereg wymagań. Probiotyki muszą charakteryzować się następującymi cechami:

  1. Muszą być dokładnie zdefiniowane - probiotyk jest nie tyle mikroorganizmem z danego rodzaju i gatunku, ale ze ściśle określonego szczepu. Probiotykiem jest np. Lactobacillus acidophilus LC1 (a nie wszystkie bakterie Lb. acidopilus).

  2. Nie mogą wykazywać żadnych cech o charakterze patogennym - do probiotyków zalicza się tylko bakterie całkowicie niepatogenne, w przypadku których nie istnieją żadne doniesienia świadczące o możliwości wywołania infekcji.

  3. Muszą wykazywać odporność na działanie soku żołądkowego i soli żółciowych. Środowisko żołądka i dwunastnicy prowadzi w dużej mierze do sterylizacji przyjmowanego pożywienia. Drobnoustroje probiotyczne muszą być odporne na takie czynniki, aby w formie żywej przejść do jelita grubego i tam móc bytować. Pozbawione omawianej cechy są bakterie jogurtowe. Nie można odmówić efektu terapeutycznego spożywania jogurtu. Wynika on przede wszystkim z podniesienia strawności składników mleka, a także z obecności bakterii jogurtowych. Jednak ze względu na brak odporności na środowisko przewodu pokarmowego, bakterie te ulegają strawieniu, a korzystny efekt wynika ze spożywania ich metabolitów obecnych w jogurcie i trwa tak długo, jak konsumpcja tego produktu.

  4. Muszą mieć zdolność adhezji do nabłonka jelitowego i kolonizacji jelita - Żywe komórki probiotyczne muszą mieć zdolność do przyczepiania się na ścianie jelita oraz cechować się antagonizmem w stosunku do bakterii już tam bytujących, aby "odsunęły" się i umożliwiły przyczepienie się probiotykom. Po przyczepieniu się do ściany jelita mają być zdolne do prowadzenia normalnych procesów życiowych oraz rozmnażania się.

Zdolność do kolonizacji powoduje, że zaledwie kilkukrotne przyjęcie probiotyków pozwala na stosunkowo trwałe zmodyfikowanie flory przewodu pokarmowego. Muszą wykazywać udowodnione klinicznie pozytywne efekty zdrowotne.

Badania kliniczne przeprowadzone z udziałem ludzi wykazały, że dany szczep potrafi w sposób korzystny oddziaływać na zdrowie człowieka. Badania takie są kosztowne i długotrwałe, dlatego też zarejestrowane jest niewiele mikroorganizmów jako probiotyki, jednak istnieją podstawy, żeby przypuszczać że jest ich zdecydowanie więcej.

Źródłem probiotyków są zarówno preparaty farmaceutyczne zarejestrowane jako produkty lecznicze lub zgłoszone jako środki spożywcze (suplementy diety lub dietetyczne środki specjalnego przeznaczenia medycznego), jak i produkty fermentowane (np. jogurt, kefir, mleko acidofilne) oraz mleko modyfikowane dla niemowląt.

Właściwości probiotyczne wykazują przede wszystkim bakterie z rodzaju Lactobacillus (m.in. L. rhamnosus GG, L. acidophilus LB, L. plantarum 299v, L. johnsonii Lal, L.casei Shirota, L. fermentum KDL, L. reuteri), Bifidobacterium (np. B. lactis Bb12 ), a także Streptococcus thermopilus oraz niepatogenne grzyby drożdżopodobne Saccharomyces boulardii.

Właściwości i mechanizm działania probiotyków

Śluzówka przewodu pokarmowego stanowi najważniejszy organ układu immunologicznego człowieka. Dzięki sprawnemu funkcjonowaniu możliwe jest wchłanianie jedynie potrzebnych substancji odżywczych przy jednoczesnym eliminowaniu czynników antygennych. Probiotyki posiadają właściwości takie same jak mikroorganizmy jelitowe, dzięki czemu wywierają korzystny wpływ na zdrowie.

Mechanizmy działania szczepów probiotycznych:

1. Funkcja ochronna

Probiotyki charakteryzują się aktywnością antagonistyczną względem szeregu patogenów obejmującą:

  • przyleganie do śluzówki jelit (bariera jelitowa),
  • zajmowanie i enzymatyczną modyfikację receptorów dla bakterii chorobotwórczych,
  • wytwarzanie związków o aktywności bakteriostatycznej/bakteriobójczej (bakteriocyny, kwasy organiczne, nadtlenek wodoru, związki systemu laktoperoksydazy i inne)
  • konkurencję o składniki pokarmowe,
  • modyfikację środowiska jelit na niekorzystną dla rozwoju szkodliwych drobnoustrojów (obniżenie pH).
Ponadto probiotyki wykazują pozytywny wpływ na:
  • perystaltykę jelitową,
  • utrzymanie ciągłości błony śluzowej przewodu pokarmowego,
  • pobudzanie sekrecji mucyny uszczelniającej nabłonek jelitowy,
  • wytwarzanie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych i poliamin (regeneracja - nabłonka oraz wpływ na dojrzewanie komórek).

2. Funkcja trawienna

  • Synteza witamin z grupy B, K oraz witaminy PP,
  • Zwiększanie puli enzymów trawiennych,
  • Wspomaganie przyswajania wapnia i żelaza,
  • Obniżenie wchłaniania cholesterolu.

3. Funkcja immunologiczna

  • Stymulacja układu odpornościowego - gotowość do ataku,
  • Korzystna modyfikacja odpowiedzi komórkowej i humoralnej:
    • - pobudzanie syntezy przeciwciał,
    • - zwiększenie wytwarzania cytokin przeciwzapalnych i hamowanie produkcji prozapalnych,
    • - nasilenie procesu fagocytozy.

4. Funkcja przeciwnowotworowa

  • Eliminacja związków mutagennych:
    • - wiązanie mutagenów w przewodzie pokarmowym,
    • - rozkład związków potencjalnie kancerogennych (nitrozaminy, pirolizaty aminokwasowe),
  • Wybiórcze hamowanie wzrostu bakterii syntetyzujących enzymy zaangażowane w kancerogenezę,
  • Wytwarzanie enzymów niszczących katalizatory zaangażowane w tworzenie karcinogenów (nitroreduktazy, azotoreduktazy).

Probiotyki dzięki wszechstronnej aktywności mogą być stosowane w leczeniu wielu chorób przewodu pokarmowego, w tym nietolerancji laktozy, syndromu jelita drażliwego, biegunek pochodzenia bakteryjnego i wirusowego, zapalenia jelita.

Aby przyjazne i pożyteczne szczepy bakterii mogły prawidłowo namnażać się i funkcjonować w przewodzie pokarmowym, istotne - a niekiedy wręcz konieczne - jest współistnienie w ich otoczeniu prebiotyku, czyli niepodlegającemu trawieniu składnikowi pożywienia, który selektywnie pobudza wzrost lub aktywność wybranych szczepów jelitowych, wpływając tym samym na korzystną zmianę równowagi mikro?ory jelitowej. Mieszanina probiotyku i prebiotyku tworzy funkcjonalną całość określaną jako synbiotyk.

Fermentowane produkty mleczne dostępne na rynku zawierają różne bakterie mlekowe, jednak nie wszystkie są probiotyczne! Podstawową informacją, jaka musi znaleźć się na opakowaniu produktu probiotycznego, jest nazwa szczepu probiotycznego. Na jej podstawie jesteśmy w stanie dotrzeć do publikacji naukowych potwierdzających prozdrowotne działanie deklarowane przez producenta. Prawidłowo opisany szczep probiotyczny posiada trzyczłonową (określającą rodzaj, gatunek i szczep) nazwę systematyczną, która może posiadać swój odpowiednik handlowy np.:

nazwa systematyczna:
rodzaj: Bifidobacterium
gatunek: lactis
szczep: DN-173 010
odpowiednik handlowy
ActiRegularis ®

Literatura

1. Bodera P., 2008. Wpływ probiotyków na układ odpornościowy człowieka. Nauka i Praktyka, nr 12 (180).
2. Cichy W., i in., 2010. Probiotyki jako alternatywne rozwiązanie i wsparcie terapii tradycyjnych. Twoje zdrowie.
3. Heczko B.P., i in., 2005. Medyczne zastosowanie probiotyków. Wiadomości lekarskie, LVIII, 11 - 12.
4. Jach M., Łoś R., Maj M., Malm A., 2013. Probiotyki - aspekty funkcjonalne i technologiczne. POST. MIKROBIOL., 52, 2, 161-170.
5. Kamińska E., 2012. Skuteczność i bezpieczeństwo stosowania probiotyków na podstawie badań klinicznych przeprowadzonych u dzieci. Medycyna Wieku Rozwojowego, XVI, 3.
6. Roberfroid M., i in., 2010. Prebiotic effects: metabolic and health bene?ts. British Journal of Nutrition. Vol. 104 Supplement No. S2
7. Steinka I., 2011. Wybrane aspekty stosowania probiotyków. Ann. Acad. Med. Gedan., 41, 97-108.
8. Szajewska H., 2010. Probiotyki w Polsce - kiedy, jakie i dlaczego? Gastroenterologia Kliniczna, tom 2, nr 1, 1-9.
9. Śliżewska K., i in., 2010. Probiotyki - efekty zdrowotne. ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 4 (71), 20 - 36.
10. Trafalska E., Grzybowska K., 2004. Probiotyki - alternatywa dla antybiotyków? Wiadomości lekarskie, LVII, 9

Zdjęcia

1. http://www.vivirmejor.com/images/stories/01-010/microbiotica_intestinal.jpg